Amaç ve İlkeler
Nâzım Hikmet Akademisi
Filozoflar dünyayı, çeşitli biçimlerde yorumlamakla yetindiler; oysa, asıl önemli olan dünyayı değiştirmektir.
(Karl Marx; Feuerbach Üzerine Tezler, 11. Tez Brüksel, 1845)
1996’da Nâzım Kültürevi adıyla yola çıkmıştık. 2004’ten bu yana İstanbul Kadıköy’de Nâzım Hikmet Kültür Merkezi ve bir dizi il ve ilçede kültür evleri olarak süren çalışmalarımıza yeni ve daha gelişkin bir boyut eklemek için bir süredir hazırlık içindeyiz.
2009 sonbaharında Nâzım Hikmet Akademisi adıyla Marksist bir düşün ve üretim merkezinin kuruluşunu gerçekleştireceğiz.
NHA çatısı altında Edebiyat, Müzik, Sinema ve Sosyal Bilimler dallarında eğitim programları ve bu programların ayrılmaz parçası olarak organize edilecek olan çalışma ve araştırma grupları yer alacak.
• Tüm dünyada entelektüel ortam piyasanın kuşatması ve saldırısı altında. Piyasalaştırma ve çeşitli sonuçları, bunu hissedenler tarafından farklı yanlarından tutularak betimleniyor; çoğunlukla ve esas olarak, şikâyet konusu oluyor. NHA şikâyetin ötesine geçmeyi, insanlığın yarattığı bilimsel ve sanatsal birikimi savunmayı ve geliştirmeyi, bu savunma ve geliştirme eyleminin kadrolarının yetişmesinde üstüne düşeni yapmayı amaçlıyor.
• Piyasalaştırma dediğimiz olgu kapitalizmin her şeyi metalaştırmaya eğilim gösteren yasasından kaynaklanır. Kapitalizmin bu genel eğilimi her zaman geçerli olmakla birlikte, kimi alanlar kârlılık kriterinden ve piyasa ilişkilerinden belli bir özerklikle varlıklarını sürdürebilmişlerdi. Ancak özellikle son on yıllarda sermaye eski duvarları yıkıp geçmeye, geçmişin kamusal alanlarını tasfiye etmeye yöneldi. Bilimsel ve sanatsal üretim, kendisine dayatılan piyasa ilişkilerine karşı bayrak açmalıdır.
• Bu gereksinim, bilimin ve sanatın kurtarılmasıyla sınırlı değildir. İnsanlığı özgürleştirme uğraşının son derece önemli bir unsuru da entelektüel etkinliktir. Piyasaya, piyasacılığa, metalaşmaya direnmeksizin, bilim ve sanatın bu sorumluluğunu yerine getirme olanağı da olmayacaktır.
• Bu görev, ister halen yarı kamusal niteliğini korusun, ister büsbütün özelleştirilmiş olsun, düzenin önemli bir kurumu olan “resmi akademi” içinde yerine getirilemez. Resmi akademi alanında üretken aydınların bulunmasını, bu insanlarımızın değerli ürünler vermelerini, hatta liberalizm, milliyetçilik veya dincilik gibi bilimsellikle taban tabana zıt ideolojilere karşı saygın ve nitelikli bir birikim yaratılmış olmasını ise, NHA, sahiplendiği bir miras olarak görmektedir.
• Görev, buraya kadar çizilen çerçeve içinde yeni bir aydın dinamiğinin şekillendirilmesidir. NHA işte bu sürece katkıda bulunmayı hedeflemektedir.
• Günümüzün egemen ve yaygın tanımları ve kurumsallığı, tek tek bilim ve sanat disiplinlerini geçirimsiz bölmelere hapsetme eğilimindedir. Sanatsal ve bilimsel üretimin bütünselliğini göz ardı eden bir “derinleşme” dünyayı daha da anlaşılmaz kılar. NHA bilimin ve sanatın bugünkü düzen içi tanımlarının dışına çıkacaktır. NHA düşün ile üretimi, bilim ile sanatı, farklı bilim ve sanat dallarını karşılıklı ilişkileri, geçişkenlikleri içinde, ayrılmaz bir bütün olarak kavrayan bir anlayışı savunmaktadır.
• Aydın dinamiği derken kastettiğimiz bir özellik de, bu anlamda bir formasyon bütünlüğü ve/veya bütünlük arayışıdır.
• NHA bünyesinde farklı bölümlerin ders programlarında, hatta yer yer tekil derslerin işlenmesinde bu bütünlük gözetilecektir.
• NHA dünyayı kavrama ve değiştirme uğraşının en gelişkin yöntem ve biliminin marksizmde içerildiği görüşünü temel almaktadır. Marksizm aynı zamanda yukarıda değindiğimiz bütünlüklü bilim anlayışını kendi yapısında barındırır.
• NHA’nın herhangi bir bölümünün amacı piyasaya eleman yetiştirmek olmayacaktır. NHA kuşkusuz katılımcıların, konularında gelişkin bir formasyon edinmelerini sağlayacaktır. Ancak kısa ve özlü bir tanım istenirse, NHA’nın amacı, dünyayı değiştirecek, ileriye taşıyacak aydınların ortaya çıkmasına katkıda bulunmaktır.
• Kapitalist bir düzende entelektüel etkinlik, bir eğilim olarak piyasa kuralları çerçevesinde tanımlanır. İçinde yaşadığımız dönemde bu eğilim kendiliğindenliğin sınırlarını çoktan aşmıştır. Eğitim, kültür ve bilim, bilinçli biçimde piyasa esasları üzerinde yeniden yapılandırılmaktadır. NHA bu
yapılanmaya karşı bir mücadele aracı olacak ve ancak toplumsal ölçekte inşa edilebileceğini bildiğimiz bütünüyle farklı bir alternatifin şekillenmesi
için uğraş verecektir.
• NHA eğitmen-öğrenci ayrımının mutlaklaştırılmasını reddeder. NHA bünyesinde, alanlarında derinlikli bir birikime sahip olanlar veya “ustalar”
ile bu birikimi edinmeye henüz yalnızca “karar vermiş olanlar” birlikte çalışacak, birlikte üretecekler. Öğrenme sürecini, üretme ve var olanı
değiştirme düzlemlerinden yapay biçimde ayıran yaklaşımlar NHA’dan uzak duracaktır.
• Entelektüel üretim günümüzde bencillik ve tahrip edici bir rekabetle birlikte anılır hale gelmiştir. NHA dayanışmayı, paylaşımı esas alan kolektif
bir üretim ortamını hedeflemektedir.
• NHA belirlenen bölümlerin ikişer yıllık, kendi içlerinde bütünlüklü ve nitelikli ders programları için kayıt açacak, ancak bununla yetinmeyerek
her bölümün kendine özgü niteliklerine uygun somut, üretime yönelik çalışma gruplarına katılım sağlanmasını amaçlayacaktır.
• Bu haliyle NHA yalnızca bir eğitim servisi sunmamakta, sosyal bilimler ve sanat dallarında kolektif üretime yönelik bir örgütlenme için çağrıda
bulunmaktadır.
• Bu çağrı sanat ve/veya bilimsel etkinliği yaşamında merkezi bir yere oturtmaya kararlı, dolayısıyla bu kararı almaya elverir ölçüde bir ön
birikime sahip aydın adaylarına yöneliktir. Kayıt başvurularının değerlendirilmesi sırasında, başvuru sahibinin hangi okullardan mezun
olduğu veya halen nerede okuduğu gibi bilgiler, yalnızca kişinin ilgili sanatsal/bilimsel alanla arasındaki ilişkiye dair anlamlı veriler sunduğu
ölçüde değer taşıyacaktır.
• Doğası gereği bir ülkenin sınırlarına sığması olanaksız entelektüel ilgi ve emeğin bu özelliği, günümüzde, aydını piyasaya ve düzen kurumlarına
bağlamak için istismar edilmektedir. Uluslararası çalışma, işbirliği ve ilişki, yerine göre, yüzeysel ve biçimsel bir resmi akademik standart, daha yüksek
kazançlı piyasalara erişim kanalı veya bilimsellik ve sanatsal kaliteden ödün verilmesi karşılığında oluşturulmuş bir ödüllendirme mekanizması
olabilmektedir. NHA bilimin ve sanatın evrensel karakterinin gereği olarak uluslararası ilişkiler kurmaya yönelecektir.
• NHA, bünyesindeki çalışmaları topluma tanıtmak, paylaşmak ve yaygınlaştırmak çabasında olacaktır. Bu doğrultuda gereken araçları geliştirmek, yayın yapmak, toplantılar ve etkinlikler düzenlemek, var olan gündemlerde kendi ilke ve perspektifleri yönünde ağırlık koymak ve
gündem oluşturmak NHA’nın ilgi ve etkinlik alanına girecektir.
NHA’nın hazırlıkları için bir araya gelenler, Türkiye’de entelektüel etkinliği benzer biçimde kavrayan bilim insanları ve sanatçılar toplamının yalnızca bir parçasını oluşturduklarının bilincindedirler. NHA bu birikimin diğer tüm bileşenlerini yan yana getirmek, katkılarını almak, eğitim ve üretim sürecinin parçası kılmak, bu anlamda kendi çatısı altında toplamak için samimi girişimlerini artırarak sürdürecektir. NHA’yı oluşturmak için yola çıkan ve bugüne kadar çeşitli geçici biçimler altında hazırlık çalışmalarını yürüten bizler, benzer yaklaşımları paylaştığımız sanat ve bilim insanlarıyla bu zemin ve hedeflerde
bir araya gelmek arzusundayız.
İlkesel yaklaşımlarımızı özetleyen bu metin aynı zamanda bu yönde bir çağrıdır.
5 Ocak 2009